Droge stof in paardenvoer: wat het is en waarom je ermee rekent
Een handvol vers gras voelt koel en vochtig, een handvol hooi droog en ritselend. Dat verschil is water. Haal je al het water uit een voer, dan houd je de droge stof over. Daarin zitten alle voedingsstoffen die je paard nodig heeft. Wil je weten hoeveel voeding je paard echt binnenkrijgt, dan reken je dus met droge stof.
Wat is droge stof?
Elk voer bestaat uit water en droge stof, en samen zijn die altijd 100%. Bevat hooi 85% droge stof, dan is de andere 15% water. Op een analyse staat droge stof vaak afgekort als DS.
Water geeft je paard vocht, maar geen energie. Suiker, zetmeel, eiwit, vet, vezels en mineralen zitten allemaal in de droge stof. Hoe meer water er in een voer zit, hoe minder voeding er in een kilo zit.
Hoeveel droge stof zit er in hooi, kuil en gras?
Dat verschilt enorm per voer. Wortel en vers gras zijn voor het grootste deel water, hooi en krachtvoer zijn bijna droog.
| Voer | Droge stof | Water |
|---|---|---|
| Wortel | 11% | 89% |
| Vers gras (weide) | 16 tot 18% | 82 tot 84% |
| Graskuil | 57 tot 72% | 28 tot 43% |
| Grashooi | 83 tot 87% | 13 tot 17% |
| Krachtvoer (brok, muesli) | ca. 88% | ca. 12% |
| Haver | 89% | 11% |
Een losse partij kan flink van die gemiddelden afwijken, vooral bij kuil. Het CVB vond bij graskuil partijen met 30% droge stof en partijen met ruim 90%. Het CVB noemt haylage niet apart. Haylage is kuil met veel droge stof, en zit dus aan de bovenkant van die bandbreedte.
Waarom reken je met droge stof?
Zonder droge stof kun je nat en droog voer niet eerlijk vergelijken. Neem wortel. In een kilo wortel zit 3,9% suiker, en dat lijkt weinig. Maar wortel is voor bijna 90% water. Haal je dat water weg, dan bestaat de droge stof voor 34% uit suiker. Bij grashooi is dat 10%. Wortel is dus vooral water, en wat er verder in zit is voor een groot deel suiker.
Bij ruwvoer telt het nog zwaarder. Weeg je 1 kilo kuil af met 35% droge stof, dan geef je 350 gram droge stof. Bij een kuil met 85% droge stof is dat 850 gram. Van dezelfde kilo op de weegschaal krijgt je paard dan bijna 2,5 keer zoveel voer binnen.
Per kilo product of per kilo droge stof?
Waarden kun je op twee manieren opschrijven: per kilo product, zoals je het voert, of per kilo droge stof. Het etiket van krachtvoer geeft de waarden per kilo product. Een ruwvoeranalyse geeft ze meestal per kilo droge stof, vaak met de waarden per kilo product ernaast.
Omrekenen doe je door de waarde per kilo droge stof te vermenigvuldigen met het percentage droge stof. Gemiddeld grashooi bevat volgens het CVB 103 gram suiker per kilo droge stof en 85% droge stof. Dat is 103 × 0,85 = 88 gram suiker per kilo hooi, ofwel 8,8%. Dat getal kun je naast het etiket van je krachtvoer leggen. Andersom deel je door het percentage droge stof.
Hoeveel ruwvoer heeft je paard nodig, in droge stof?
Hoeveel ruwvoer je paard krijgt, reken je in kilo's droge stof. Het CVB noemt minimaal 1 kilo droge stof aan ruwvoer per 100 kilo lichaamsgewicht, en dat geldt zelfs voor een paard dat moet afslanken. Voor een paard van 600 kilo is dat minimaal 6 kilo droge stof. Hoeveel kilo voer dat is, hangt af van je ruwvoer.
| Ruwvoer | Droge stof | Kilo voer voor 6 kilo droge stof |
|---|---|---|
| Grashooi | 85% | ca. 7,1 kilo |
| Fijne graskuil | 57% | ca. 10,5 kilo |
| Natte graskuil | 35% | ca. 17,1 kilo |
Je paard krijgt in alle drie gevallen evenveel droge stof, terwijl de kilo's op de weegschaal ruim verschillen.
Een plak hooi of haylage weegt niet steeds hetzelfde, en ook het percentage droge stof verschilt per baal. Het CVB noemt daarom het wegen van een paar plakken en een analyse van je ruwvoer. Hoeveel ruwvoer bij jouw paard past, hangt af van gewicht, werk en conditie. Twijfel je, overleg dan met je dierenarts of voedingsadviseur. Hoe je de energie in een rantsoen bekijkt, lees je bij Energie (EWpa).
In het kort
Droge stof is wat er van een voer overblijft zonder water, en daarin zit alle voeding. Wortel en vers gras zijn vooral water, hooi en krachtvoer bijna droog, en kuil zit daartussen met grote verschillen per partij. Een ruwvoeranalyse geeft waarden meestal per kilo droge stof; met het percentage droge stof reken je die om naar wat er in een kilo voer zit. Hoeveel ruwvoer je paard krijgt, reken je in kilo's droge stof.
Veelgestelde vragen
Wat is droge stof?
Droge stof is wat er van een voer overblijft als je al het water eruit haalt. Alle voedingsstoffen zitten in de droge stof: suiker, zetmeel, eiwit, vet, vezels en mineralen.
Wat betekent DS op een ruwvoeranalyse?
DS staat voor droge stof. Een waarde "per kg DS" gaat over het voer zonder water. Wil je weten wat er in een kilo voer zit zoals je het voert, dan vermenigvuldig je die waarde met het percentage droge stof.
Hoeveel droge stof zit er in hooi?
Gemiddeld grashooi bevat volgens het CVB 83 tot 87% droge stof, afhankelijk van hoe fijn of grof het is. Een losse partij kan daarvan afwijken.
Hoeveel droge stof zit er in kuil of haylage?
Graskuil bevat volgens het CVB gemiddeld 57 tot 72% droge stof, maar losse partijen liggen tussen de 30 en ruim 90%. Haylage zit aan de bovenkant daarvan. Omdat de verschillen zo groot zijn, geeft een analyse bij kuil veel duidelijkheid.
Hoe reken ik per kilo droge stof om naar per kilo product?
Vermenigvuldig de waarde per kilo droge stof met het percentage droge stof. Hooi met 103 gram suiker per kilo droge stof en 85% droge stof bevat 103 × 0,85 = 88 gram suiker per kilo hooi.
Hoeveel ruwvoer heeft mijn paard nodig?
Het CVB noemt minimaal 1 kilo droge stof aan ruwvoer per 100 kilo lichaamsgewicht. Voor een paard van 600 kilo is dat minimaal 6 kilo droge stof, ofwel ongeveer 7 kilo hooi. Hoeveel precies past, hangt af van gewicht, werk en conditie.
Waarom staat er geen droge stof op het etiket van mijn krachtvoer?
Volgens de Europese regels hoeft een producent het vochtgehalte alleen te vermelden als dat boven de 14% ligt. Bij de meeste brokken en muesli's is dat niet zo, want krachtvoer bevat volgens het CVB ongeveer 12% water. Staat er wel vocht op het etiket, dan is de droge stof 100% min dat getal.
Op de productkaarten van Voerkunde staan alle waarden per kilo product, net als op het etiket. Krachtvoer bevat bijna altijd ongeveer evenveel droge stof, rond de 88%. Daardoor kun je producten per kilo met elkaar vergelijken zonder om te rekenen.
Bronnen
- CVB (2013). Tabellenboek Voeding Paarden en Pony's. Droge stof van vers gras (161 en 177 g/kg), graskuil (fijn 565, middel 667, grof 717 g/kg; minimum 298, maximum 907), grashooi (fijn 834, middel 850, grof 867 g/kg), wortel (113 g/kg, suiker 344 g/kg DS), haver (889 g/kg) en krachtvoer (ca. 880 g/kg). Suiker in grashooi middel (103 g/kg DS). Het voorbeeld van kuil met 350 en 850 g/kg droge stof, de richtlijn van minimaal 1 kg droge stof aan ruwvoer per 100 kg paard, en het wegen van plakken en analyseren van ruwvoer.
- Verordening (EG) nr. 767/2009 over het in de handel brengen en het gebruik van diervoeders, bijlage I punt 6: het vochtgehalte moet op het etiket als het boven de 14% ligt.