Fructaan in gras en hooi: wat het is en waarom het anders werkt dan S&Z
Fructaan is een koolhydraat dat in gras en hooi kan voorkomen. Je paard verwerkt het anders dan suiker en zetmeel: het gaat niet via de dunne darm, maar rechtstreeks naar de dikke darm waar het snel gefermenteerd wordt.
Wat fructaan is en hoe het verschilt van suiker en zetmeel
Fructaan is een koolhydraat dat in gras en hooi kan voorkomen. Suiker, zetmeel en fructaan zijn alle drie koolhydraten, maar fructaan wordt door je paard heel anders verwerkt dan de andere twee.
Suiker neemt het lijf direct op in de dunne darm, zetmeel wordt daar eerst afgebroken. Fructaan gaat door de dunne darm heen zonder daar iets te doen en komt onveranderd aan in de dikke darm.
Wat er gebeurt in de dikke darm
In de dikke darm wordt fructaan snel gefermenteerd door bacteriën. Die snelle fermentatie kan de zuurgraad daar tijdelijk laten dalen, wat de bacteriebalans verstoort. Dit is een van de mechanismen die kan bijdragen aan koliek, en via een ander pad aan hoefbevangenheid.
Dit risico hangt af van de hoeveelheid fructaan die in één keer binnenkomt, niet van fructaan op zichzelf. Een geleidelijke, beperkte hoeveelheid geeft het lijf de kans om dit bij te houden. Een grote hoeveelheid in één keer, bijvoorbeeld door onbeperkte toegang tot fructaanrijk gras, is waar het risico groter wordt.
Waarom het fructaangehalte in gras zo wisselt
In tegenstelling tot suiker en zetmeel in krachtvoer, dat redelijk stabiel blijft, verandert het fructaangehalte in gras voortdurend. Planten maken fructaan aan met behulp van zonlicht. Bij warm weer verbruikt de plant dat 's nachts weer, waardoor het fructaangehalte laag blijft. Bij koud weer gebeurt dat verbruik veel minder, waardoor fructaan kan opstapelen, vooral na een zonnige dag gevolgd door een koude nacht.
Daardoor kan hetzelfde stuk weiland op de ene ochtend weinig fructaan bevatten en op een andere, kille ochtend juist veel. Dat maakt fructaan moeilijker te vangen in één vast cijfer op een etiket, zoals wel kan bij S&Z in krachtvoer.
Waarom Voerkunde geen los fructaancijfer toont
Sommige bronnen laten het fructaanrisico zien als één enkel cijfer of index, meestal gebaseerd op weersomstandigheden zoals zon en temperatuur. Dat is maar een deel van het verhaal. Hoeveel fructaan een gras daadwerkelijk opbouwt bij dezelfde weersomstandigheden, verschilt ook per grassoort. Over dat verschil is nog te weinig betrouwbare data beschikbaar om het zomaar mee te wegen in één cijfer.
Voerkunde kiest ervoor om dat niet te versimpelen tot een schijnbaar compleet getal. Zodra er een manier is om weer, grassoort en de situatie van je paard samen eerlijk mee te wegen, werkt Voerkunde dat verder uit.
Voor welke paarden dit een aandachtspunt is
Voor de meeste paarden met onbeperkte, gangbare weidegang is dit geen probleem. Bij paarden met overgewicht, insulineresistentie, PPID of een hoefbevangenheidsverleden is fructaan in gras een specifiek aandachtspunt, vaak nog meer dan S&Z in krachtvoer. Wat dat voor jouw paard betekent, met name rondom weidegang, bespreek je het best met je dierenarts of voedingsadviseur.
Wil je meer weten over suiker en zetmeel in krachtvoer? Lees het artikel over S&Z.
Veelgestelde vragen
Is fructaan een soort suiker?
Nee. Fructaan is een ander type koolhydraat dan suiker. Het wordt ook anders verwerkt: suiker wordt direct opgenomen in de dunne darm, fructaan gaat ongehinderd door naar de dikke darm.
Waarom is fructaan in gras soms hoger dan normaal?
Fructaan stapelt op bij zonnig weer gevolgd door een koude nacht, omdat de plant het dan minder snel verbruikt. Een zonnige, koude ochtend in het voorjaar of najaar geeft daardoor vaak een hoger fructaangehalte dan een bewolkte of warme dag.
Staat fructaan op het etiket van krachtvoer?
Nee, fructaan is vooral relevant bij gras en hooi, niet bij krachtvoer. Voerkunde toont daarom S&Z (suiker en zetmeel) als cijfer bij krachtvoer en behandelt fructaan afzonderlijk in de context van weidegang.
Kan fructaan koliek of hoefbevangenheid veroorzaken?
Een grote hoeveelheid fructaan in één keer kan hieraan bijdragen, vooral bij paarden die daar gevoelig voor zijn. Het risico hangt af van de hoeveelheid en de gevoeligheid van je paard, niet van fructaan op zichzelf. Twijfel je, bespreek dit dan met je dierenarts.